HomeActueelIran-deal niet los van de regio verkrijgbaar

Iran-deal niet los van de regio verkrijgbaar

Publicatiedatum: 10 apr. 2015

De nucleaire onderhandelingen met Iran moeten de verspreiding van kernwapens verhinderen. Dat is de visie van de internationale gemeenschap. Voor de regio zelf, het Midden-Oosten, is het diplomatieke steekspel echter onlosmakelijk verbonden met de machtsbalans in de onmiddellijke omgeving. Onbegrijpelijk derhalve dat de geopolitieke context bij de onderhandelingen buiten beschouwing bleef en blijft.  Hiermee neemt het Westen, met de VS voorop, een geweldig risico.

De loskoppeling van de bredere regionale context van de nucleaire onderhandelingen met Iran heette zo’n jaar geleden al de noodzakelijke voorwaarde voor een akkoord. Die boodschap verspreidde althans de invloedrijke International Crisis Group. Dat was geheel in lijn met de grote eenzijdige (!) concessie die de internationale gemeenschap in 2013 richting Iran deed bij de hervatting van de onderhandelingen.

Geen (kwaad) woord dus aan de onderhandelingstafel over de directe Iraanse betrokkenheid bij de bloedige burgeroorlog in Syrië en over Teherans vergaande invloed in Irak, Libanon en Jemen. Daarmee schiep de internationale gemeenschap een situatie waarin elke deal met Iran door diens Arabische buren als een negatieve machtsverschuiving in de regio zal worden opgevat. De opmaat naar heviger rivaliteit.

Voor de Iraniërs kwam en komt deze internationale opstelling zeer gelegen. Zij leggen immers de koppeling met de regionale orde wel degelijk! Voor Revolutieleider Khamenei vormt de nucleaire kwestie een onderdeel van de grote strijd om de heerschappij en de ideologische suprematie in de regio. In zijn boek “World Order” legt de fameuze veteraan-diplomaat Henry Kissinger deze Iraanse ambities en ingenieuze strijdwijzen dan ook treffend bloot.

En passant zegt president Obama een evenwicht te willen creëren tussen de soennitische Golfstaten en de Islamitische Republiek Iran. Hoe? Wel, door het ayatollah-regime tot verantwoordelijk optreden te bewegen…  En daaraan zou een nucleaire deal beslissend kunnen meewerken. Deze argumentatie klinkt openlijk aan de overzijde van de Atlantische Oceaan.

In hoeverre president Obama met opzet Amerika’s regionale belangen op het spel zette voor een nucleaire deal met Iran, blijft voor het ogenblik nog niet definitief bewezen, argumenteert Midden-Oostenexpert Brandon Friedman. Hij komt daarbij wel tot een interessante, verrassende conclusie die de professionaliteit van de Iraanse diplomatie andermaal aantoont: “Door het Iraanse gedrag in de regio buiten de nucleaire onderhandelingen te houden, stelde dat Iran juist in staat zijn regionale invloed aan te wenden tijdens die onderhandelingen, zowel goedschiks als kwaadschiks.”

Intussen blijft Irans “Rahbar” (Opperste Leider) Ali Khamenei onverzoenlijk anti-Amerikaans. Nog geen maand geleden, op 21 maart 2015, fulmineerde hij: “Wij onderhandelen niet met Amerika over regionale kwesties. Amerika’s doeleinden in de regio staan haaks op de onze.”

Over de Iraanse doeleinden sprak de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken en hoofdonderhandelaar bij de nucleaire gesprekken, Mohammad Javad Zarif, in februari tijdens een interview ronduit: “Sommige van onze regionale vrienden geloven dat met de oplossing van het nucleaire vraagstuk Irans rol in de regio zal toenemen. Hierbij moet echter worden aangetekend dat Irans positie als machtige en invloedrijke regionale speler al een feit is. De reikwijdte van de Islamitische Republiek Iran is volkomen duidelijk ondanks alle mediageweld van de zijde van het Zionistische regime en verschillende andere regionale landen.”

De feiten in de regio onderstrepen Zarifs machtsaanspraken. In de vijftien maanden sinds de nucleaire onderhandelingen zijn hervat, groeide Irans aanwezigheid en invloed in drie Arabische hoofdsteden (Bagdad, Damascus en San’a) en bleven zij diep verankerd in een vierde, Beiroet. Kortom, Teheran slaagde erin zijn greep op de Arabische wereld te verstevigen ondanks een kelderende olieprijs en harde internationale sancties. Want de Islamitische Republiek bleef miljarden dollars investeren in haar sjiitische bondgenoten in de regio. Alleen al tussen de 15 en 19 miljard in de jaren 2011-2014 om bondgenoot Assad in Syrië in het zadel te houden.

De soennitische Arabische staten, voorop Saoedi-Arabië, beschouwen deze Iraanse inmenging in de Arabische wereld als “onrechtmatig”.  Zij laten het daarbij niet zitten. Zie de huidige Arabische militaire operaties in Jemen contra de Iraanse invloeden in dat land. Zij zullen het er zeker niet bij laten zitten in geval van een nucleaire deal begin deze zomer. Een intensivering van de soennitische-sjiitische tweestrijd ofwel de Arabisch-Perzische confrontatie ligt in het verschiet.  En aan wederzijdse brandhaarden geen gebrek. Denk aan de sjiitische minderheid in Saoedi-Arabië of aan de Arabische minderheid in Iran.

E?n conclusie kan zeker worden getrokken: Een Iran-deal is niet los verkrijgbaar van de regio. Hoe zwaar gaat deze kardinale beoordelingsfout het Westen (inclusief Israël!) opbreken? Erger dan curieus: Iran als een volledig serieuze onderhandelingspartner accepteren en tegelijkertijd compleet voorbijgaan aan Irans serieuze aanspraken op regionale hegemonie bij uitsluiting van elke westerse, met name Amerikaanse invloed.

Opiniebijdrage Bas Belder, gepubliceerd in Friesch Dagblad, 10 april 2015